نقش خانواده در گرایش جوانان به مواد مخدر

نقش خانواده در گرایش جوانان به مواد مخدر

بي شك نقش خانواده به عنوان واحد اصلی و عنصر تأثیرگذار بر روابط، رفتارها و خصوصیات ذاتی و اكتسابی اعضا، واضح و غیرقابل تردید است. تأثیرگذاری و تأثیرپذیری افراد در این نهاد كوچك اجتماعی از یكدیگر، باعث شده خانواده همواره مورد توجه قرار گیرد و عنصر اصلی مطالعات و پژوهش های اجتماعی باشد و تأثیر آن بر موفقیت ها یا آسیب های فردی و اجتماعی در موضوعات مختلف سنجیده شود.شروع بسیاری از اختلالات شخصیتی افراد ناشی از دوران كودكی آنهاست؛ زیرا در این دوره كودك نتوانسته است رابطه درست و صمیمی ای با خانواده و اطرافیان برقرار کند و نیز به او نیاموخته اند كه اعمال نادرست و درست كدامند تا نسبت به اعمال پسندیده احترام قائل شود و از اعمال نادرست دوری کنند. بررسی علل اعتیاد نشان می دهد كه در خانواده هایی که رفتار والدین با فرزندانشان همراه با بی توجهی، بدون محبت و خشونت آمیز بوده و رابطه عاطفی بین آنها وجود نداشته است و اغلب خانواده ها در هم پاشیده و نابسامان بوده اند، جوانان به دنبال راهی می گردند که این کمبودهای عاطفی را با دوستان خود و یا هر چیز دیگری پر کنند.
بی شك نقش بنیادین پدر در تحكیم پایه های خانواده غیرقابل تردید است. پدر به عنوان سرپرست و رئیس خانواده، برای فرزندان به عنوان الگو شناخته می شود. اعتیاد پدر خانواده به عنوان تكیه گاه مادر و فرزندان، سلامت جسمی و روانی خانواده را به شدت تهدید می كند.  تحقیقات نشان می دهند، در خانواد هایی كه پدر خانواده معتاد است، احتمال روی آوری فرزندان و حتی مادر خانواده به مواد مخدر بسیار بالاتر از خانواده هایی است كه پدر معتاد نمی باشد. همچنین  اعتیاد پدر سلامت روانی خانواده را تحت تاثیر قرار می دهد و موجب بروز بیماری های روانی در مادر و فرزندان می شود.
از آنجا كه مصرف كنندگان مواد مخدر اغلب رفتارهای نامتناسب و ناسازگارانه ای مانند پرخاشگری، خشونت، بی توجهی، عدم مسئولیت پذیری، دروغگویی، دزدی و … از خود بروز می دهند، همین عوامل باعت اختلال در ارتباطات خانوادگی و اجتماعی شده افراد شده  و نوعی بی اعتمادی در اطرافیان خود ایجاد می كنند.
كمبودهای عاطفی و عدم توجه به نیازهای فرزندان از علل دیگر روی آوردن فرزندان به اعتیاد است. اگر نیازهای عاطفی فرزندان از سوی خانواده به صورت صحیح و مطلوب ارضا نشود، ممكن است فرزندان به اعتیاد و مواد مخدر روی آورند. آمارها نشان می دهد نحوة رفتار والدین افراد معتاد با فرزندانشان با بی توجهی، بدون محبت، و خشونت آمیز بوده و میان آنها رابطة عاطفی مطلوبی وجود نداشته است.
 اختلافات خانوادگی از دیگر عواملی است كه میتواند زمینة انحرافات فرزندان از جمله روی آوری به مواد مخدر را فراهم سازد. در خانواده هایی که پدر و مادر روابط مطلوبی با یکدیگر ندارند و مدام در حال دعوا و تنش هستند دیگر نیاز های فرزندان به خوبی تامین نمی شود و آرامشی در خانواده حکمفرما نیست. این روابط از هم گسیخته و تنش ها سلامت روان فرزندان را تحت تاثیر قرار می دهد.

عوامل دیگری نظیر فقر اقتصادی و مالی خانواده، فقر فرهنگی و معنوی خانواده، رفاه اقتصادی خانواده، بی سوادی والدین، وجود روابط بیمارگونه در حضور فرزندان، تبعیض بین فرزندان، طلاق، زندگی با نامادری یا ناپدری، اختلافات زناشویی، وجود زندگی های در هم گسیخته، از بین رفتن ارزشهای اخلاقی، عدم نظارت صحیح و اصولی، تنبیهات شدید، پرخاشگری و خشونت و... را می توان از عوامل موثر بر تربیت فرزندان بیمار و معتاد دانست که کل جامعه را تحت تاثیر قرار می دهد.
والدین و خانواده‌ها، به عنوان سنگ بنای جامعه نقش حیاتی در تربیت نسلی پویا و آینده ساز در جامعه برعهده داشته بر این اساس والدین باید با درك تأثیر همسالان بر فرزندشان، آنها را براى مقابله با فشارها و تحریكات موجود آماده كنند.راهکارهایی در این زمینه وجود دارد که والدین با مطالعه در این زمینه و عمل کردن به توصیه ها می توانند تا حد زیادی این عامل مخرب را از خانواده خویش دور کنند.
عواملی مانند انتظار والدین از پیشرفت تحصیلی، نزدیكی عاطفی اعضای خانواده، ایجاد حس صمیمیت بین فرزندان و والدین، قوانین خانواده در خصوص منع مصرف سیگار توسط اعضاء، حمایت عاطفی خانواده، نظارت و كنترل والدین و صبر و تحمل در حل مشکلات فرزندان از عوامل محافظت كننده خانوادگی در خصوص مصونیت فرزندانشان از اعتیاد می‌باشند.
والدین می‌توانند با بازنگری مهارت‌های تربیتی، صرف زمان بیشتر و تشویق رفتارهای مثبت آنها، تنبیه بجا و درست در صورت سر زدن خطا از آنها، فرزندانی با اعتماد به نفس بالا تربیت کرده و به آنها مهارت‌های درست زندگی کردن را بیاموزند. آگاه سازی والدین و نوجوانان، آموزش و تقویت مهارت‌های اجتماعی نظیر مهارت‌های ارتباطی، توانایی اظهارنظر کردن و توانایی نه گفتن نیز از راهکارهای پیشگیری از مصرف اعتیاد در بین نوجوانان است.

 
نقش خانواده در ترک مواد مخدر

اولین اصلی که در ترک مواد مخدر وجود دارد این است که خانواده ها باید بدانند و بپذیرند که فرد طی دوره ترک مواد مخدر فوق‌العاده تحریک‌پذیر است و به حمایت عاطفی بسیار زیادی احتیاج دارد. فرد معتاد در شرایطی قرار دارد که امکان برگشت به گذشته و تجدید خاطرات آن قوی‌تر از توانایی فرد در تصمیم‌گیری برای آینده است. به همین دلیل به خانواده‌ها توصیه می شود که تمام تلاششان را انجام دهند تا فرد علائم محرومیتش را راحت‌تر تحمل کند و در تمام مراحل درمان از او حمایت کرده تا در آخر ترک مواد مخدر به طور کل انجام شود.
اولین اقدامی که خانواده‌ها باید انجام دهند ارجاع فرد معتاد نزد پزشک و مشورت کردن با مشاور، درمانگر یا گروه‌های خودیاری است. خانواده ها باید تا حد امکان از درمان‌های سرخود و غیرعلمی بپرهیزند و هیچ دارویی را بدون نظر پزشک برای فردی که در حال ترک  مواد مخدر است تجویز نکنند.
با توجه به این که یکی از دلایلی که در بسیاری اوقات باعث وسوسه می‌شود، برخورد یا روبه‌روشدن با عوامل مصرف مانند محیط‌هایی که در گذشته در آن مواد مصرف میشده، افرادی که با هم مواد مصرف‌ می‌کرده‌اند و ابزارآلات مصرف می باشد، خانواده‌ها باید در حذف چنین عواملی بکوشند و از پزشک درمانگر بخواهند تا آنها را راهنمایی کرده و راه‌های برخورد با فرد در حال ترک مواد مخدر را در چنین مواقعی به آنها آموزش بدهد.
یکی از اشتباهات رایج خانواده ها این است که انتظار دارند فرد معتاد بعد از دوره سم‌زدایی به‌سرعت دقیقا به عملکرد سال‌های قبل که هیچ موادی مصرف نمی‌کرد، برسد یا بعد از دوره یک ماهه سم‌زدایی دقیقا عملکرد یک فرد سالم را داشته باشد. رسیدن فرد معتاد به سلامت کامل به این سادگی‌ها نیست خانواده‌ها باید بدانند وضعیت جسمی و فیزیولوژیک فرد به علت مدت زمان مصرف و سپس قطع مصرف دچار تغییراتی می‌شود و این پروسه ترک مواد مخدر زمان بر بوده و فردی که در خال ترک مواد مخدر است نباید تحت فشار کاری و استرس‌های خانوادگی باشد بنابراین صبر و تحول زیاد خانواده را می طلبد.
آمارها نشان می دهد، بسیاری از معتادانی که قادر به ترک مواد مخدر به صورت مستمر شده اند اغلب از حمایت خانوادگی مناسب برخوردار بوده اند و در رابطه نزدیک با خانواده خود قرار داشته اند؛ لذا تنها شرط مهم برای ادامه درمان و ترک مواد مخدر وجود زمینه های مناسب در خانواده است.

 

مطالب دیگر: