• 12 اسفند 1403

چرا ترک مواد مخدر یا الکل برای مغز کاری دشوار است؟

ترک مصرف مواد مخدر یا الکل همیشه یکی از چالش‌های بزرگ برای افرادی بوده که در این مسیر گام می‌گذارند. اما چرا چنین فرآیندی برای بسیاری از ما سخت و دشوار به نظر می‌رسد؟ دلیل اصلی به کارکرد مغز بازمی‌گردد؛ جایی که اعتیاد به‌عنوان یک اختلال پیچیده عصبی-روانی خودش را نشان می‌دهد.

وقتی که مواد مخدر یا الکل مصرف می‌کنید، مغز به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرد و ساختار شیمیایی آن شروع به تغییر می‌کند. یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی که درگیر می‌شود سیستم پاداش مغز است. موادی مثل الکل یا مواد مخدر باعث آزاد شدن میزان قابل توجهی از دوپامین می‌شوند، همان هورمونی که حس لذت و خوشایند به شما می‌دهد. با مصرف مکرر، مغز به این میزان بالای دوپامین عادت می‌کند و دیگر نمی‌تواند بدون این مواد به‌خوبی کار کند. همین مسئله باعث می‌شود که فرد به استفاده مجدد نیاز پیدا کند تا همان میزان لذت را تجربه کند.

از طرفی، ترک ناگهانی این مواد باعث ایجاد نوعی آشفتگی در عملکرد مغز و بدن می‌شود. وقتی که مصرف این مواد قطع می‌شود، سطح دوپامین به‌یک‌باره افت می‌کند و این وضعیت منجر به بروز علائم ناخوشایندی مانند اضطراب، افسردگی و حتی دردهای جسمانی می‌شود. این حالت‌ها خیلی از افراد را مجاب می‌کند که دوباره به سمت مصرف برگردند.

انسان‌ها به‌طور طبیعی همیشه به دنبال راه‌حل‌های سریع و آسان برای مشکلات خود هستند. این دقیقاً یکی از دلایلی است که اعتیاد به تدریج در زندگی ما ریشه می‌دواند. در ابتدا، مصرف مواد مخدر یا الکل می‌تواند احساسات ناخوشایند ناشی از مشکلات دشوار را کاهش دهد. اما با گذشت زمان، این مصرف و رفتارهای مرتبط با جستجوی مواد، ساختار عملکرد مغز را تغییر می‌دهند. بدین ترتیب، اعتیاد دیگر یک انتخاب نیست، بلکه به یک واقعیت سخت‌گیرانه در کارکرد مغز تبدیل می‌شود. همین تغییرات مغزی باعث می‌شود فرایند بهبودی از اعتیاد بسیار دشوار باشد.

در طول تاریخ، جامعه ما معمولاً در درک ارتباط مغز با رفتارهای فردی ناموفق بوده است. برای مدت زمان طولانی، اعتیاد به‌عنوان یک ضعف اخلاقی دیده می‌شد. اما شکست بسیاری از برنامه‌های اجتماعی و اقدامات سیاسی در ریشه‌کن کردن اعتیاد از طریق اصلاحات اخلاقی یا تعالیم مذهبی، جامعه علمی و مسئولان بهداشت عمومی را به سمت جستجوی راه‌های جدید برای مقابله با این پدیده هدایت کرده است.

تحقیقات نشان داده‌اند که رفتارهای اعتیادی اغلب ناشی از تجربیات تراومای روانی هستند. معمولاً افراد صرفاً با "جشن گرفتن" یا شادی‌های زودگذر به دام اعتیاد نمی‌افتند. بسیاری از ما در دوران دانشگاه افرادی را دیده‌ایم که بیشتر از درس خواندن، مشغول نوشیدن الکل بودند، اما چند سال پس از فارغ‌التحصیلی، این افراد معمولاً شغل، خانه و حتی خانواده‌ای تشکیل داده‌اند. اما کسانی که برای فرار از مسائل لاینحل زندگی خود به مواد مخدر و الکل روی می‌آورند، همچنان به مصرف ادامه می‌دهند، چراکه در زندگی‌شان هیچ دلیلی یا ابزاری برای متوقف کردن این روند وجود ندارد.

اما چگونه می‌توان مستقیماً به سراغ مغز رفت؟ یک مطالعه جدید که توسط دانشکده پزشکی دانشگاه ایندیانا انجام شده است، نمونه خوبی از پژوهش‌های مداومی است که حوزه درمان اعتیاد برای درک بهتر این موضوع نیاز دارد. در این تحقیق، مغز شرکت‌کنندگان هنگام نوشیدن یکی از دو نوع نوشیدنی ردیابی شد: آبجو موردعلاقه آنها یا یک نوشیدنی ورزشی. مطالعه پیشین روی همین گروه نشان داده بود که مزه آبجوی دلخواه افراد باعث ترشح دوپامین ــ انتقال‌دهنده عصبی مرتبط با حس لذت و خوشحالی ــ در مغز می‌شود، اما نوشیدنی ورزشی چنین واکنشی در مغز آنها ایجاد نمی‌کند. به‌عبارت دیگر، آبجو اثری مستقیم بر مغز مصرف‌کنندگان داشت، در حالی که نوشیدنی ورزشی چنین تاثیری نداشت.

ارتباط میان مصرف مواد مخدر و دوپامین اکنون به خوبی در پژوهش‌های معتبر مربوط به اعتیاد ثابت شده است. اما مطالعه دانشگاه ایندیانا این یافته را گامی پیش‌تر برد. با استفاده از یک روش پیشرفته تصویربرداری مغزی به نام fMRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی)، پژوهشگران توانستند مزه آبجو و ترشح دوپامین بعدی را با بخشی کم‌تر شناخته‌شده از مغز که عمیقاً در ناحیه استریاتوم شکمی راست قرار دارد مرتبط سازند. این بخش از مغز معمولاً با رفتارهایی که توسط پاداش مورد انتظار انگیزه می‌گیرند ارتباط دارد. به این معنا که مغز تحت تأثیر قرار می‌گیرد تا رفتاری مشخص را ادامه دهد، زیرا می‌داند پاداش (ترشح دوپامین) دریافت خواهد کرد. با بازسازی تدریجی مسیرهای عصبی برای دریافت این پاداش خاص، ترک رفتار اعتیادی دشوارتر می‌شود.

مغز ما بازیابی از اعتیاد را سخت‌تر می‌کند زیرا برای تغییر دادن رفتارهای اعتیادی، باید عملاً با همان مسیری که مغزمان خود را برای این اعتیاد بازسازی کرده است مقابله کنیم. بهترین راه برای غلبه بر اعتیاد استفاده از همان مکانیزم‌هایی است که سبب آن شده‌اند؛ یعنی بازسازی مجدد مغز از طریق رفتارهای سالم‌تر. این فرایند به زمان و تلاش زیادی نیاز دارد، اما نتیجه آن ارزشمند خواهد بود.
در پایان، برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه ترک اعتیاد به مواد مخدر یا الکل، می‌توانید از مشاوره رایگان همکاران ما در کلینیک ترک اعتیاد سها، تحت نظر دکتر اعتمادیه بهره مند شوید. برای این منظور، کافی است با شماره 22602261 - 021 تماس بگیرید.